Het FWO-verhaal

Pionierswerk > 1928-1945

Het Nationaal Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek, waarvan het FWO voor de Vlaamse Gemeenschap de rechtsopvolger ten algemene titel is, wordt opgericht op 2 juni 1928 na een oproep van Koning Albert I voor meer middelen voor wetenschappelijk onderzoek. Al heel snel storten financiers, industriëlen en particulieren meer dan 100 miljoen Belgische frank. Het NFWO financiert het eerste fundamenteel wetenschappelijk onderzoek van ons land — waaronder de beroemde stratosfeervluchten van professor Picard.

Nieuwe middelen > 1946-1964

Een muntdevaluatie tast de middelen van het NFWO aan. Daarom stelt de overheid vanaf 1949 subsidies wettelijk vast. Tevens roept de Regering op tot een vernieuwd mecenaat. Een wet die giften aan het NFWO fiscaal vrijstelt, ondersteunt dit initiatief. 25 jaar NFWO gaf een duidelijk voelbare impuls aan de wetenschappelijke structuren.

Een nieuw elan > 1965-1980

Het NFWO krijgt een duidelijke opdracht, wordt meer autonoom en ontvangt bijkomende middelen. De wet op de universitaire expansie van 9 april 1965 bepaalt heel precies de taak van het fonds. De instelling krijgt voortaan ook een vaste toelage, berekend op 4,44% van de gewone uitgaven van de zes universiteiten. Drie met het FWO geassocieerde fondsen ontvangen middelen voor onderzoeksprojecten. Vanaf 1969 zetelen er ten slotte evenveel Nederlandstaligen als Franstaligen in de wetenschappelijke commissies. Ook nieuwe universitaire centra worden bij het bestuur betrokken.

Nieuwe structuren > 1981-2003

De federale staatsstructuur verandert ingrijpend het bestuur en de financiering van het NFWO. Zo zijn het sinds 1988 vooral de gemeenschappen die het NFWO financieren. Vanaf 1992 zijn er ook drie raden van bestuur: één voor elke gemeenschap en één gemeenschappelijk orgaan voor federale zaken. In 1996 treedt de Vlaamse raad van bestuur naar buiten als het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek – Vlaanderen. En op 1 juni 1997 sluiten de Vlaamse Gemeenschap en het fonds de eerste beheersovereenkomst. Daarmee garandeert de overheid stabiliteit en rechtsgelijkheid aan het fonds, in ruil voor een onderzoeksbeleid dat de waarden van zijn financier respecteert. De overheid koppelt subsidies opnieuw los van de universitaire werkingskredieten en geeft de instelling zo een eigen dynamiek met verhoogde middelen.

Een nieuw millennium > 2004-vandaag

Een nieuwe beheersovereenkomst maakt van FWO hét financieringskanaal voor fundamenteel wetenschappelijk onderzoek in Vlaanderen. Politiek en overheid geven de grenzen aan waarbinnen het fonds optreedt. Daarbinnen beoordeelt het fonds de aanvragen zo objectief mogelijk, zonder de een of andere instelling te bevoordelen. Ook het algemeen belang staat voorop bij de beoordeling. Het middel: interuniversitaire wetenschappelijke competitie. De Vlaamse Regering garandeert de wetenschappelijke onafhankelijkheid van het Fonds.

Het FWO wordt een afzonderlijke Stichting van Openbaar Nut bij Koninklijk Besluit van 20 januari 2006 en is samen met zijn Franstalige zusterinstelling (het Fonds de la Recherche Scientifique – FNRS) en een federale stichting met welomlijnde restbevoegdheden (het Fonds voor Federaal Wetenschappelijk Onderzoek) de rechtsopvolger ten algemene titel van het NFWO. Met het decreet betreffende de organisatie en financiering van het wetenschaps- en innovatiebeleid van 30 april 2009 wordt het FWO erkend als privaatrechterlijk vormgegeven Extern Verzelfstandigd Agentschap. Op deze wijze wordt de traditie, ontstaan in 1928, continu verder gezet aangepast aan het huidige staatsbestel en in de bestaande samenhang.