Cees Van Leeuwen

Life of a journeyman

Het bijzonder gerenommeerde FWO Odysseusprogramma bracht mij van Tokyo,  waar ik een onderzoeksteam leidde binnen het RIKEN Brain Science Institute, naar België en de KU Leuven. Omdat bovendien ons onderzoeksprogramma ergens bovenaan stond op één of andere ranglijst, hoefde de KU Leuven niets aan de kosten bij te dragen. Hiervoor nogmaals dank, ook namens de KU Leuven!  

Het Odysseusprogramma is bedoeld voor gepokte en gemazelde onderzoekers, die na hun omzwervingen terug naar huis komen. De naamgeving van het programma is ongetwijfeld ironisch bedoeld. U weet immers wat Odysseus deed, toen hij uiteindelijk thuiskwam? Een wat bedaarder aanpak wordt hier toch meer gewaardeerd. Wellicht daarom hebben mijn medewerkers en ik hier aansluiting gevonden bij een zeer actieve, en door het Methusalemprogramma financieel ondersteunde groep onder leiding van Johan Wagemans.

Met de hulp van Odysseus was het mogelijk, het onderzoek op gelijke voet voort te zetten en heel het team mee te nemen naar Leuven. Doordat de groep goed is ingespeeld, hebben we een vliegende start kunnen maken. Het team omvat wiskundigen, medici, biologen, computerwetenschappers, biomedisch ingenieurs, en psychologen. De medewerkers komen van over de gehele wereld: Australië, België, China... nog net niet tot Zimbabwe aan toe. De UN in het klein, alleen kunnen de collega’s het wat beter met elkaar vinden; ook die twee uit Israël en Iran.

We zijn inmiddels een 3,5 jaar bezig; het onderzoek draait als een lier, en werpt z’n vruchten af. Ook in de privésfeer mogen we niet klagen. Onze dochter gaat naar een voortreffelijjke, Nederlandstalige school en op zaterdag, in Brussel naar de Japanse. Zodoende houdt ze voeling met taal en cultuur. Verder hebben we inmiddels een ruime stadwoning betrokken, die we eerst grondig hebben laten verbouwen.

Ondanks de drukte die hoort bij de functie voelt België nog steeds een beetje als vakantie. Daarvoor zorgen het pittoreske karakter van de Vlaamse steden, de hoge levenskwaliteit (Leuven = Oxford + goed eten), en –ook al hebben mijn buitenlandse collega’s soms heel andere ervaringen, de hoffelijkheid van de bevolking. Al laat men niet snel het achterste van de tong zien. Vergelijkbaar met, maar zo totaal anders dan Japan. En zo totaal onvergelijkbaar met Nederland, mijn geboorteland! Voor mij in ieder geval een verademing.

Waren er dan geen aanpassingsproblemen? Och ja, de surrealistische bureaucratie, het ondoorzichtig karakter van de besluitvorming. Maar zulks went, en juist door de bestuurlijke verlamming zijn hier en daar goede zaken behouden gebleven, die elders in saneringsdrang verloren zijn gegaan. Wij gedijen in zo’n milieu, dat bereid is afwijkelingen te laten voortmodderen.

Is alles daarom koek en ei? Leiden van een grote ondezoeksgroep brengt de verantwoordelijkheid voor het voortbestaan ervan met zich mee. Ofschoon de groep in internationaal verband uniek is, is ze daardoor juist kwetsbaar. Ons onderzoek verkent nieuwe wegen, waarbij we niet bang zijn om tegen de stroom op te roeien. Binnen Vlaanderen zijn vele groepen actief die zich kunnen meten met de beste wereldwijd, en die veel minder contrair zijn. Daarnaast heerst hier een ons-kent-ons mentaliteit, die je als buitenstaander gemakkelijk buitenspel zet. Door dit alles zal het lastig worden ons bestaan in de toekomst veilig te stellen.

Een collega met recent een PNAS en een Science publicatie kwam met een Ph.D. project-aanvrage niet door de selectie. Een postdoc in mijn lab, een wiskundige die de afgelopen 3 jaar zes internationale top-publicaties en een boek (bij Cambridge UP) het daglicht liet zien, werd tot twee keer toe niet goed genoeg geacht voor een FWO postdoc-mandaat. Anders dan in Nederland, waar men hem een vaste aanstelling gunde. We komen er maar moeilijk tussen, lijkt het. Voor veel geld haalde U ons binnen. Maar neemt U ons ook op?

In toenemende mate worden onderzoeksfondsen internationaal aangeworven: binnen Europa in ERC verband. Vlaamse onderzoekers zijn hiermee opvallend succesvol. Wellicht dat we daar ook ons heil moeten zoeken. Of anders maar weer de wijde wereld in? Ik sluit niet uit dat we, als grote grazers van de internationale onderzoeksbudgetten, verder zullen moeten trekken naar waar het gras nog altijd groen is. Of het Vlaamse onderzoek met dit alles iets opschiet? Dat moet vooralsnog de vraag blijven.

comments powered by Disqus