Sofie Thijs

Shortlist NewScientist Wetenschapstalent 2017

Bacteriën die explosieven opruimen. Het kan! Tijdens mijn doctoraat als FWO-aspirant spendeerde ik veel tijd op schietterreinen en onderzocht ik hoe sommige van de kleinste wezens op aarde, micro-organismen, kunnen helpen om explosieven af te breken. Inderdaad, in tegenstelling tot het algemene beeld van microben, zijn er heel wat goede bacteriën en sommige daarvan kunnen helpen bij het afbreken van schadelijke stoffen in onze omgeving, bijvoorbeeld explosieven in de bodem op militaire schietterreinen maar ook olieverontreinigingen in bodem en grondwater of zelfs luchtverontreiniging, fijnstof en vluchtige chemische stoffen die in de omgeving worden vrijgezet na o.a. verbranding van fossiele brandstoffen. Ik heb tijdens mijn doctoraat onderzoek verricht naar hoe TNT in de bodem micro-organismen kan beïnvloeden, welke relaties er bestaan tussen planten en hun geassocieerde microbiota, en hoe we de interacties tussen planten en micro-organismen kunnen gebruiken om verontreinigingen in de bodem op duurzame wijze af te breken, i.e. ‘fytoremediatie’. Kort gesteld, vroeger domesticeerde de mens al grote beesten om het leven makkelijker te maken, nu bestudeer ik of ook de kleinste wezens op aarde ons kunnen helpen en beschermen.

Het wetenschappelijk tijdschrift NewScientist organiseerde voor de derde maal de verkiezing NewScientist Wetenschapstalent 2017. Mede dankzij het hoofd van de onderzoekscoördinatie Ann Peeters en mijn promotor prof. Vangronsveld besloot ik hieraan deel te nemen. Achttien universiteiten uit Nederland en Vlaanderen mogen elk drie talenten voordragen. De NewScientist redactie en lezers kiezen dan 25 onderzoekers uit en daarna tellen publieksstemmen en jury-stemmen mee om de top 5 samen te stellen. Verkozen worden bij de laatste 25 was dan ook een hele eer en daarna bij de laatste 5 behoren was de kers op de taart.

Donderdag 22 juni vertrok ik dan naar Amsterdam voor de “New Scientist Live: Nobelprijs” avond in de Kleine Komedie. Ik kreeg de kans om mijn onderzoek naar explosieven-etende bacteriën voor het grote publiek voor te stellen. De andere vier finalisten waren Jef Beerten van KULeuven, Mariëtte Boon van ULeiden, Bastiaan Rijpkema van ULeiden en Michelle Moerel van de Universiteit Maastricht. Het was een geweldige avond met video-interviews van Francois Baron Englert, een Belgisch theoretisch fysicus die in 2013 de nobelprijs ontving voor de ontdekking van het Brout-Engelbert-Higgs-deeltje. Nobelprijs winnaar en chemicus Ben Feringa was die avond ook live aanwezig en wist enorm te boeien met zijn verhaal over moleculaire motors. Later op de avond maakten jurylid Melanie Peters (Rathenau Instituut) en Nobelprijswinnaar Ben Feringa de winnaar bekend, Bastiaan Rijpkema uit Leiden, met zijn onderzoek naar democratie, proficiat! Ik heb erg genoten van de avond en veel positieve reacties ontvangen. De avond werd feestelijk afgesloten met een receptie. Hier heb ik nog uitgebreid de kans gehad om te babbelen met  Nobelprijswinnaar Ben Feringa; er ontstonden zelfs ideeën om in de nabije toekomst met moleculaire motors bacteriën te sturen.

Wat brengt de toekomst? Een week na deze bekroning op mijn werk mocht ik vernemen dat FWO mijn postdoctoraal onderzoek niet subsidieert. Ik zou voor het eerst de relatie bestuderen tussen tomaten-cultivars in Vlaanderen en hun goede plant-geassocieerde micro-organismen. Waarom is dit belangrijk? Een groeiende wereldbevolking voeden tegen een achtergrond van klimaatverandering vraagt optimalisatie van de voedselzekerheid, grondstoffen gebruik en milieu-impact van de voedselproductie. Eén manier om hierin te slagen is het integreren van goede plant microbiota, dit zijnde micro-organismen die de plantengroei bevorderen, nutriënten recyclen, tolerantie tegen abiotische stress en ziekten verhogen, in de landbouwproductie. Gelukkig is er grote interesse uit het buitenland voor dit onderzoek (Noorwegen, Nederland, Canada, US) waar men duidelijk overtuigd is van het belang ervan, en mede dankzij de steun van mijn promotor en copromotor zal ik mijn carrière als onderzoeker kunnen verder zetten.

Elk jaar moeten zeer veel jonge wetenschappers vechten voor een carrière als postdoctoraal onderzoeker in Vlaanderen, erg ontmoedigend. Ook als je moet constateren dat bij de toekenning van de mandaten in 2017 nog de overgrote meerderheid, 123 van de 195 postdoctoraal beurzen naar mannen gaan. Ik zou nog eens een warme oproep willen doen aan onze beleidsverantwoordelijken om meer geld vrij te maken voor fundamenteel wetenschappelijk onderzoek, om voor gender gelijkheid te ijveren, en de evaluatie-criteria te laten herzien op basis van hoeveel goeds een onderzoeker en groep doet voor de samenlevingwant daar draait het uiteindelijk om en niet om louter het aantal wetenschappelijke publicaties, daar heeft de gemiddelde belastingbetalende Vlaming niets aan.

FWO, bedankt om mijn predoctoraal onderzoek mogelijk te maken. Bedankt ook FWO om het Vlaams Supercomputer Centrum (VSC) te financieren, zonder deze steun was geen data-analyse mogelijk en ik hoop dat deze financiering wordt verdergezet, want het VSC is een belangrijke draaischijf van basis onderzoek. NewScientist, van harte bedankt dat ik de kans heb gekregen om mijn onderzoek te presenteren en het belang van goede micro-organismen onder media aandacht te brengen, en NWO Nederland bedankt voor de financiering van deze mooie avond. Op termijn kan een cofinanciering vanuit FWO met NWO Nederland het onderzoek uit de lage landen nog meer stimuleren; kortom ik zou elke onderzoeker aanraden om deel te nemen want het is een unieke kans die je slechts één keer in je leven krijgt!