DUBBLE-project levert op 15 jaar meer dan 1000 toppublicaties op

01/06/2015 13:17

Brussel, 1 juni 2015 – Het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek – Vlaanderen en haar Nederlandse evenknie NWO vieren samen de 15de verjaardag van de DUBBLE – Dutch-Belgian Beamline – een optisch meettoestel van de stadiongrote  deeltjesversneller ESRF in Grenoble. Deze enorme machine staat ten dienste van heel wat onderzoekers in fundamenteel en toegepast, multidisciplinair onderzoek uit België en Nederland. Van de invloed van licht en vocht op Van Gogh’s schilderijen, over de chemische samenstelling van diepe aardlagen en de analyse van de partikels van kometen tot de raadselachtige smeuïgheid van saus en chocolade, in Grenoble ontrafelen Nederlandse en Vlaamse onderzoekers dankzij DUBBLE hun geheimen.

Het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek – Vlaanderen steunt met haar Big Sciene-programma omvangrijke projecten (financieel en vaak ook in fysieke dimensie) van onderzoeksinfrastructuur, in samenwerking met andere partners: denk aan de deeltjesversneller en meetapparatuur van CERN, Mercator telescoop op La Palma en de ICECube op de Zuidpool.

Ook de Dutch-Belgian Beamline (DUBBLE) is een Big Science project waarin het FWO, samen met haar Nederlandse zusterorganisatie NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek), sinds 2000 ca. 11 miljoen euro heeft geïnvesteerd. Deze beamline is een groot meettoestel om experimenten met röntgenstralen uit de synchrotron, een elektronen-deeltjesversneller ter grootte van een voetbalstadion, uit te voeren.

Wanneer het wetenschappelijk comité van DUBBLE/ESRF hun onderzoeksvoorstel aanvaardt - er zijn jaarlijks vele aanvragen - , kunnen onderzoekers in dit reuzenlaboratorium hun experiment (laten) uitvoeren. Een paar voorbeelden. De SAXS techniek van DUBBLE kan processen in stoffen in de tijd analyseren tot op zeer kleine meetschalen van 1 tot 2000 nanometer (1 nanometer is een miljoenste van een millimeter): hoe verloopt kristallisatie, hoe dringt een crème de menselijke huid binnen, hoe werkt het zijdespinnen in een zijdeworm, enz.

Een andere techniek, EXAFS, bestudeert, ook tijdsgerelateerd, de chemische omgeving van (metaal)atomen, met toepassingen in heel wat disciplines: katalyse (auto-uitlaten), milieu (impact van havenslib op organismen), kunst (hoe patineert brons), farmaceutica (hoe neemt ons lichaam moleculen op?), enz.

De DUBBLE blijkt een van de meest productieve beamlines van ESRF en kon in mei 2015 de mijlpaal van 1000 wetenschappelijke publicaties nemen, publicaties waarvoor in de DUBBLE beamline metingen verricht werden. Aan heel wat van deze publicaties hebben ook Vlaamse onderzoekers meegewerkt, en hun resultaten zijn verschenen in gerenommeerde toptijdschriften. Nature publiceerde onderzoek naar de chemische samenstelling van de diepere aardlagen op basis van microspectroscopie in DUBBLE. Science publiceerde de analyse van interstellaire materie en partikels van kometen (DUBBLE samenwerking met NASA).

Dichter bij huis misschien is onderzoek met toepassing in materiaalstudie en voedingswetenschappen. Door kristallografisch onderzoek naar de ongeordende structuur van vloeistoffen en gassen leert men meer over hun eigenschappen: hoe werken sausverdikkers, hoe werken mallen, wat maakt chocolade lekker? De ‘wanorde’ manifesteert zich op verschillende lengteschalen, gaande van het atomaire tot het macroscopische niveau. Even boeiend is het onderzoek met röntgenstralen naar de invloed van licht en vocht op pigment in de verflagen van kunstwerken, met tests op werken van Van Gogh en van Ensor.