Nieuwsbrief Oktober 2013

Edito

Monard

Een nieuw academiejaar brengt ook  een nieuwe start voor 430 nieuwe FWO-mandaathouders.  De nieuwe  aspiranten zetten hun eerste stappen in hun doctoraatsonderzoek,  de postdocs zullen zelfstandig hun eigen onderzoekslijn opstarten.  Ik wens onze nieuwe mandaathouders  alle succes toe in  het opzetten en verder uitbouwen van hun onderzoeksactiviteiten.

Op bestuurlijk vlak is er een wisseling van de wacht.  Het FWO nam afscheid van prof. Paul Van Cauwenberge en prof. Mark  Waer, die gedurende vele jaren als voorzitter/ondervoorzitter of bestuurder hebben gezorgd voor deugdelijk bestuur van het FWO.  Vanaf  1 oktober verwelkomt het FWO twee nieuwe bestuurders.  De nieuwe Gentse rector prof. Anne De Paepe, is tevens al direct voorzitter van het FWO.  Prof De Paepe kent het FWO en zijn werking zeer goed. Als jonge onderzoekster werd zij  in 1985 aangesteld als aspirant van het FWO, en later werd zij houder van een fundamenteel klinisch mandaat van het FWO. Zij was ook promotor van vele onderzoekers en onderzoeksprojecten.  Gedurende vele jaren was zij een actief lid van  de FWO-commissie “Medische Celbiologie en Genetica” en van  de commissie voor Internationale Wetenschappelijke Contacten. 

Ook de tweede nieuwe bestuurder prof. Rik Torfs,  rector van de KU Leuven,  heeft FWO-ervaring. In het begin van zijn onderzoeksloopbaan  was ook hij aspirant van het FWO en vervolgens promotor van verschillende FWO-projecten.

Hiermee wordt nog maar eens bevestigd dat het aspirantschap een stevige basis vormt voor talentvolle jonge mensen om verder te kunnen doorgroeien naar topfuncties in onze maatschappij. 

Investeren in de onderzoeksloopbaan is dan ook een grote prioriteit voor het FWO. In zijn Memorandum, opgesteld met het oog op de nakende verkiezingen in het voorjaar van 2014, beklemtoont  de Raad van Bestuur nogmaals dat het fundamenteel wetenschappelijk onderzoek, naast het creëren van een solide basis, die als vruchtbare bodem kan dienen voor verder toegepast onderzoek en nieuwe ontdekkingen, met een belangrijke impact op de maatschappij, de levenskwaliteit en de welvaart, een belangrijk en essentieel fundament  is voor de vorming en opleiding van jonge mensen, de intelligentsia en kenniswerkers van de toekomst.  Het FWO heeft dit memorandum de voorbije weken voorgesteld aan de verschillende politieke partijen. Verderop in deze nieuwsbrief leest u hier meer over.

Het FWO grijpt de viering van zijn 85ste verjaardag aan om zijn boodschap een dag lang luid en duidelijk te verkondigen op het evenement : “Kennismakers, Al 85 jaar Zuurstof voor Onderzoek en Ontwikkeling”. Met een aantal internationale sprekers van topniveau, o.a. de kersverse Nobelprijswinnaar prof. François Englert, bijna 30 parallelle sessies over actueel wetenschappelijke onderwerpen en een unieke opvoering van Philip Glass’ meesterwerk “Icarus at the edge of time”, is het de bedoeling dat dit evenement uitgroeit tot een niet te missen feest van de wetenschap.

Ik nodig u dan ook allen uit om op 17 december 2013 samen met honderden onderzoekers uit binnen- en buitenland de 85ste verjaardag van het FWO te komen vieren. Registreren kan via www.kennismakers.be .

Graag tot Kennismakers!

Elisabeth Monard

In de kijker

Kennismakers, Al 85 jaar Zuurstof voor Onderzoek en Ontwikkeling

Kennismakers, Al 85 jaar Zuurstof voor Onderzoek en Ontwikkeling

In het Edito van deze nieuwsbrief kon u reeds lezen dat het FWO op dinsdag 17 december 2013 zijn 85ste verjaardag viert met een groots wetenschapsevenement: Kennismakers, Al 85 jaar Zuurstof voor Onderzoek en Ontwikkeling.  Dit evenement vindt plaats in het ICC te Gent. Alle onderzoekers actief aan de Vlaamse universiteiten of onderzoekscentra worden hierbij van harte uitgenodigd.

De dag zal plechtig geopend worden met een academische zitting. Als keynote sprekers hebben we Robert-Jan Smits bereid gevonden om in aanloop van de officiële lancering van het nieuwe Europese financieringsprogramma Horizon 2020, de visie van de Europese Commissie op wetenschapsfinanciering te komen toelichten. Het FWO is ook zeer trots om prof. Englert, medeontdekker van het Higgs-Englert-Bosson deeltje en nobelprijs laureaat als eregast en keynote spreker te mogen ontvangen tijdens de ochtendsessie.  Vervolgens staan er bijna 30 thematische sessies op het programma. Hierin worden zeer uiteenlopende wetenschapsdisciplines uitgebreid belicht. Ook het debat over hot topics zoals wetenschappelijke integriteit, open access, publicatiedruk, enz. gaat het FWO niet uit de weg. Hiervoor werden een aantal absolute topsprekers naar Vlaanderen gehaald, om samen met het publiek over deze thema’s te debateren.

De dag wordt feestelijk afgesloten met een lezing van Stijn Meuris en de Belgische première van het spektakel Icarus at the Edge of Time.

U kan het volledige programma raadplegen op www.kennismakers.be waar u zich ook kan registreren voor dit wetenschapsfeest.

Prof. François Englert wint Nobelprijs Natuurkunde

Prof. François Englert heeft samen met Peter Higgs de Nobelprijs voor Natuurkunde gekregen voor de voorspelling van het Higgs-deeltje. Englert en zijn collega Robert Brout hadden het Higgs-boson, dat sommige elementaire deeltjes massa verleent, in 1964 als eersten voorspeld. Peter Higgs volgde een maand later met dezelfde bevindingen.

In juli 2012 bevestigden experimenten met de Large Hadron Collider, de deeltjesversneller van het CERN, het bestaan van het deeltje. François Englert is de eerste Belgische Nobellaureaat in meer dan dertig jaar. Het is bovendien de allereerste keer dat een Belg de Nobelprijs voor Natuurkunde wint.
Tijdens de openingssessie van Kennismakers, Al 85 jaar Zuurstof voor Onderzoek en Ontwikkeling op 17 december staat er een interview met prof. Englert op het programma.
Schrijf je nu in via www.kennismakers.be om dit unieke interview met onze kersverse Nobelprijswinnaar mee te maken.  

Vlaamse Commissie Wetenschappelijke Integriteit van start

Op 7 oktober hield de Vlaamse Commissie voor Wetenschappelijke Integriteit (VCWI) haar eerste vergadering. De stichtende leden zijn de vijf Vlaamse universiteiten, de beide wetenschappelijke academies, het IWT en het FWO. De VCWI is ondergebracht bij de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten (KVAB). Het FWO nam het initiatief voor de oprichting in 2011 en het verzorgt tijdens de opstartfase ook het secretariaat. In deze commissie zijn telkens drie leden per wetenschapsdomein opgenomen: biomedische wetenschappen, exacte en toegepaste wetenschappen en humane en sociale wetenschappen. Alle leden zijn (gewoon) hoogleraar aan een Vlaamse universiteit of emeritus en bij de samenstelling is rekening gehouden met een evenwicht tussen de instellingen en de gender balance. Een jurist staat de leden bij als adviseur.

Het is de bedoedeling dat de VCWI dossiers in verband met wetenschapsintegriteit behandelt in tweede instantie. De universiteiten en onderzoeksinstellingen behouden dus hun verantwoordelijkheid om dergelijke gevallen in hun organisatie via hun eigen commissie voor wetenschappelijke integriteit eerst zelf te bekijken. De VCWI geeft enkel een tweede opinie of kan ook een advies formuleren betreffende meer algemene vragen. Ook de disciplinaire bevoegdheid blijft volledig bij de afzonderlijke instellingen.

Met deze overkoepelende commissie voor Vlaanderen wordt een meer uniform beleid met betrekking tot de problematiek van de wetenschappelijke integriteit nagestreefd.

Weldra zal een webpagina op de website van de KVAB met nadere informatie en de mogelijkheid tot het aanvragen van een advies, beschikbaar zijn. Vanuit de websites van de stichtende organisaties zal daarnaar verwezen worden.

Nieuwe wetenschappelijke prijzen

BiR&D Multidisciplinary PhD Thesis Award, 2014
Het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek – Vlaanderen (FWO) en het Fonds de la Recherche Scientifique – FNRS zullen, dankzij de financiële steun van de Belgian Industrial Research and Development Board (BiR&D), in 2014 de jaarlijkse BiR&D Multi-Disciplinary PhD Thesis Award uitreiken. De jury zal een doctoraatsthesis nomineren die een originele en multidisciplinaire bijdrage levert met mogelijkheid tot industriële valorisatie en maatschappelijke relevantie. Doctoraten uit elke wetenschappelijke discipline komen in aanmerking, voor zover ze aan de hierboven vermelde criteria voldoen.
Deze prijs bekroont een individuele onderzoeker die zijn/haar doctoraat heeft behaald aan een Belgische universiteit tussen 1 november 2011 en 30 oktober 2013. De prijs bedraagt EUR 20.000, waarvan de helft wordt toegekend aan de laureaat en de andere helft aan de Belgische onderzoeksgroep waaraan de laureaat geaffilieerd was gedurende zijn/haar doctoraatsonderzoek.

Gustave Boël – Sofina Fellowships
Het FWO wil mobiliteit van onderzoekers zoveel mogelijk stimuleren. Dankzij het genereuze mecenaat van de Koning Boudewijnstichting, namens het Platform voor Opleiding en Talent, kunnen jonge onderzoekers een aanvraag indienen voor de Gustave Boël – Sofina Fellowship om naar China of India te gaan voor een wetenschappelijk verblijf van 6 of 12 maanden.
De Gustave Boël – Sofina Fellowships omvatten reiskosten en een vaste toelage van 1650 Euro per maand. Deze maandelijkse toelage kan gebruikt worden voor ondermeer huisvesting, dagelijks levensonderhoud, kosten verbonden aan onderzoek of opleiding , ….

Grijze Cellen

Grijze Cellen

Op 7 oktober vond de Grijze Cellen-avond rond Muziek en het brein plaats. Gastsprekers van dienst waren prof. Henkjan Honing (hoogleraar muziekcognitie Universiteit van Amsterdam) en prof. Marc Leman (hoogleraar systematische musicologie UGent). Er daagden opnieuw heel wat belangstellenden op voor deze boeiende lezingen. De volgende editie van Grijze Cellen staat op maandag 4 november op het programma met als thema De (on)zin van Alternatieve Geneeskunde. De gastsprekers voor deze editie zijn prof. Norbert Fraeyman (hoogleraar farmacologie UGent) en Hilde Vanthuyne (pedagoge en homeopaat). Reserveer hier uw plaats voor dit boeiende debat. Ondertussen werden ook de voorbereidingen gestart voor het voorjaar 2014. Hou de volgende nieuwsbrieven in de gaten voor meer informatie!

terug naar boven

Genoteerd

FWO-memorandum 2014

In aanloop van de regionale, federale en Europese verkiezingen in 2014, publiceerde het FWO een memorandum met daarin de belangrijkste aandachtspunten en bezorgdheden betreffende het beleid rond het fundamenteel wetenschappelijk onderzoek.

Centraal in deze tekst staat de oproep naar de politiek om te investeren in de loopbaan van de onderzoeker  en het FWO de mogelijkheid te bieden optimale kansen te creëren voor jonge en gevestigde onderzoekers.  Het is daarbij belangrijk dat in het bijzonder jonge onderzoekers voldoende ondersteuning kunnen vinden om de eerste stappen te zetten in het uitbouwen van een eigen onderzoeksgroep. Vlaanderen moet brain circulationstimuleren, maar moet voorkomen dat er netto een brain drain zou kunnen ontstaan. Het kunnen aanbieden van een kwaliteitsvolle selectie in combinatie met een reële optie tot financiering verlicht de druk in het loopbaantraject van de onderzoekers.

Ander belangrijk topic in het memorandum is het blijvend inzetten op de internationalisering van het Vlaamse onderzoek. Om blijvend een rol te kunnen spelen op het Europese forum, mag Vlaanderen de boot niet missen bij de vele Europese programma’s die onder Horizon 2020, het nieuwe Europese kaderprogramma, zullen worden opgestart. FWO vraagt dan ook extra steun van de overheid om Vlaamse onderzoeksgroepen die participeren in deze Europese consortia bijkomend te kunnen ondersteunen.

De volledige tekst van het memorandum kan u hier terugvinden.

Adelijke titels

Op 12 juli 2013 reikte Koning Albert II zijn laatste adellijke gunsten en eretekens uit. Onder hen bevonden zich ook enkele (voormalige) onderzoekers. Zo kreeg prof. François Englert, mede-ontdekker van het Englert-Brout-Higgs-Boson en keynote spreker op de openingssessie van Kenismakers de titel van baron. Voormalig FWO-onderzoekster Chris Van den Wyngaert kreeg de titel barones. Voorts kregen ook prof. François Ost en prof. Koen Andries een ereteken opgespeld. Prof. François Ost was commissielid van de Commissie G1 Rechtswetenschappen van 2000 tot en met 2009.

Belgische beurzen 'L'Oréal-UNESCO For Women in Science' uitgereikt

Roxane Van Heurck, Marian Dejaeger en Evelyne Collignon hebben de Belgische beurzen “L'Oréal-UNESCO For Women in Science” gekregen, die uitgereikt werden in samenwerking met het FWO en het F.R.S.-FNRS. De prijzen, die het levenslicht zagen in 2007, hebben een waarde van 60.000 euro, en belonen om de twee jaar drie vrouwen die zich inzetten voor de wetenschap. Marian Dejaeger kreeg de prijs voor haar onderzoek naar osteoporose en de behandeling van metastasen in botten. Roxane Van Heurck sleepte de prijs in de wacht voor haar onderzoek naar genen die betrokken zijn bij neuro-ontwikkeling, voor onderzoek naar ziektes zoals autisme. Evelyne Collignon werd beloond voor haar werk rond proteïne TET1, een molecule verantwoordelijk voor DNA-verandering bij borstkanker.

Dag van de Wetenschap

Dag van de Wetenschap

Op zondag 24 november 2013 wordt voor de derde keer de Dag van de Wetenschap georganiseerd in Vlaanderen en Brussel. Op deze dag kan het grote publiek op zoveel mogelijk verschillende locaties in Vlaanderen wetenschappers en technici ontmoeten, op een interactieve manier wetenschappelijk onderzoek bestuderen, wetenschappelijke instellingen, onderzoekscentra en musea gratis bezoeken en zich verwonderen over technologische innovaties in bedrijven en kennisinstellingen. Alle informatie over de Dag van de Wetenschap kan u hier terugvinden.

terug naar boven

Over de grenzen

JPI

Tot 18 september konden bij het JPI Urban Europe aanvragen ingediend worden voor onderzoek door Europese consortia. De thema’s van die oproep zijnGovernance of urban complexity en Urban Vulnerability, Adaptability, and Resilience.In oktober vindt de selectie voor de tweede ronde plaats en de toekenning van projecten is gepland voor maart 2014.

Van de projecten ingediend voor de oproep van JPND over neurodegeneratieve ziekten en Alzheimer worden voor het thema Risk Factors de aanvragen van de professoren Philip Van Damme en Wim Robberecht van de KU Leuven door het FWO gesteund. Die beslissing viel in juli op basis van de resultaten van de transnationale peer review. Voor het thema Health Care krijgt professor Walter Sermeus van dezelfde instelling financiering.

Voor de oproep die het JPI FACCE, Agriculture, Food Security and Climate Change, begin dit jaar lanceerde werden uiteindelijk 5 van de 6 Vlaamse deelprojecten uitgenodigd voor de tweede ronde. De aanvragen daarvoor leverden de 23 betrokken consortia in september in en het is nu wachten tot november voor de financieringsbeslissing.

Einde september ging een oproep van JPI Climate open voor twee thema’s: Russian Arial Borial Systems en Social Sciences and Humanities. Voor beide krijgen ook Vlaamse onderzoekers de gelegenheid een aanvraag in te dienen, die ofwel door het FWO of door de federale POD Wetenschapsbeleid (Belspo) gefinancierd kunnen worden. Meer informatie vinden geïnteresseerden op: http://www.fwo.be/Nieuws-Europese-Oproepen.aspx .

ERA-NETS

De samenwerking tussen Europa en India wordt aangehaald met het ERA-NET New INDIGO. Dat opende in mei zijn laatste joint call met als topic energie, waarvoor in augustus 54 consortia van Europese en Indiase onderzoeksgroepen een aanvraag indienden. Vier van de daarin participerende onderzoeksgroepen komen in aanmerking voor financiering door het FWO. In november zal de peer review afgerond zijn en wordt beslist over de toekenning van onderzoeksgeld.

In september viel de indiendatum voor de full proposals voor de joint call van ERA-NET NEURON, dat zich richt op onderzoek in de neurologie. Alle zes Vlaamse pre-proposalsmochten deelnemen aan de tweede en finale ronde. In oktober valt voor deze oproep de beslissing tot financiering.

In het kader van de jongste oproep van HIVERA, gericht op onderzoek over HIV en aids, werd in augustus het Vlaamse project van professor Bruno Verhasselt van UGent gehonoreerd.

Weldra gaat ook een nieuwe oproep van ANIHWA, een netwerk voor onderzoek in dierenwelzijn, open. Het FWO zal net als bij de vorige call ook hier Vlaams onderzoek financieren.

Voor de volgende ERA-NETs nam het FWO de principiële beslissing om toekomstige calls te co-financieren:
- CHIST-ERA, European Coordinated Research on Long-term Challenges in Information and Communication Sciences & Technologies;
- EURONANOMED II, EUROpean network for transnational collaborative RTD projects in the field of NANOMEDicine;
- INFECT-ERA, Coordination of European funding for infectious diseases research;
- ERANID, European Research Area Network on Illicit Drugs - Towards integrated European research in illicit drugs.

Samenwerking met NWO

Vele wetenschappelijke vragen zijn grensoverschrijdend en daarom is het van belang dat landsgrenzen onderzoekers niet belemmeren bij het oplossen van dergelijke vraagstukken. Daarom en ter versterking van de samenwerking op het terrein van de cultuur- en geesteswetenschappen hebben FWO en het Gebied Geesteswetenschappen van NWO besloten om een gezamenlijke onderzoeksoproep voor onderzoeksvoorstellen te openen.
In het kader van de Lead Agency-aanpak zijn afspraken gemaakt over de beoordeling en behandeling van aanvragen voor transnationale samenwerkingsprojecten. Hierbij treedt om beurten een van de onderzoeksorganisaties op als ‘lead agent’. Deze draagt de verantwoordelijkheid voor de coördinatie en uitvoering van de beoordeling en voor het besluit tot honorering (dan wel afwijzing). De financiering blijft gescheiden: de aanvragers worden bij honorering gefinancierd door de eigen onderzoeksorganisatie. 
De voordelen van de Lead Agency-aanpak voor onderzoekers zijn legio. In plaats van een dubbele aanvraag te moeten indienen en afhankelijk te zijn van twee of meer beoordelingsrondes in twee verschillende landen (die mogelijk tot een verschillend oordeel kunnen komen), kunnen ze met deze aanpak bij één loket terecht waar één gezamenlijk project ingediend kan worden. Een bilaterale aanvraag is, in de zin van deze oproep, een gemeenschappelijk en samenhangend onderzoeksproject, dat wordt uitgevoerd aan een Vlaamse en een Nederlandse instelling. De huidige oproep, een vervolg op het pilootinitiatief van 2011-2012, voorziet opnieuw in twee rondes: in 2014 treedt het FWO op als Lead Agent en in 2015 is de NWO verantwoordelijk voor het beoordelingsproces.
Er wordt gestreefd naar het financieren van drie projectvoorstellen (elk met een Nederlandse en een Vlaamse onderzoeker) per ronde.
Het doel van het voorgestelde samenwerkingssubsidieprogramma is het versterken van de Europese samenwerking op het terrein van de humane wetenschappen/geesteswetenschappen en met dit programma meer specifiek de samenwerking tussen Vlaanderen en Nederland. Het onderzoeksprogramma voorziet in de financiering van projecten van twee onderzoekers: één waarvan de onderzoekers verbonden zijn aan een Nederlandse universiteit, en één aan een Vlaamse universiteit, met de bedoeling om de complementariteit tussen beiden op wetenschappelijk vlak maximaal uit te buiten en zo een meerwaarde te creëren door samenwerking. De beoogde meerwaarde van de samenwerking is een voorwaarde voor indiening.
De financierende partners zullen gebruik maken van een gecoördineerde peer review-procedure en één gezamenlijke selectieprocedure. De subsidiëring vindt door de eigen onderzoeksorganisatie (FWO of NWO) plaats volgens de aldaar vigerende financieringsvoorwaarden.

terug naar boven

Internationaal genoteerd

Horizon 2020

Op 1 januari 2014 lanceert de Europese Commissie ‘Horizon 2020’, het langverwachte achtste kaderprogramma voor onderzoek en innovatie binnen de Europese Unie. Met een budget van om en bij de 70 miljard euro zal dit programma ook voor Vlaanderen een belangrijke financieringsbron vormen voor het wetenschappelijk onderzoek uitgevoerd aan onze universiteiten en onderzoeksinstellingen tussen 2014 en 2020.

Horizon 2020 richt zich op drie prioriteiten met Europese meerwaarde die aansluiten bij de Strategie voor werkgelegenheid en groei (Europe 2020) en het bijbehorende vlaggenschipInnovation Union. De prioriteiten of pijlers zijn Excellent ScienceIndustrial Leadership enSocietal Challenges.

Net als in het vorige kaderprogramma (KP7) zal het FWO als National Contact Point (NCP) alles in het werk stellen om de Vlaamse onderzoekers te ondersteunen bij hun aanvragen in het kader van Horizon 2020.

Vanaf 2014 treedt het FWO op als NCP voor de pijler Excellent Science. Deze pijler is gericht op het bevorderen van excellentie in Europees onderzoek en het verzekeren van een gestage stroom van onderzoek van wereldklasse met als doel het veilig stellen van Europa’s concurrentievermogen op lange termijn. Het ondersteunt de beste ideeën (ERC), ontwikkelt talent binnen Europa en trekt werelds beste onderzoekers aan (Marie Sklodowska-Curie Actions), biedt onderzoekers toegang tot prioritaire onderzoekinfrastructuur (RIs), en zorgt voor nieuwe en veelbelovende gebieden van onderzoek en innovatie door ondersteuning vanFuture and Emerging Technologies (FET).

Naast Excellent Science zal het FWO de taak op zich nemen om onderzoekers uit de sociale wetenschappen en de cultuurwetenschappen te ondersteunen in hun zoektocht naar financiering binnen Horizon 2020.

Om alle onderzoekers terdege voor te bereiden en te informeren over de modaliteiten van de nieuwe programma’s, zal het FWO verschillende thematische infosessies organiseren. Noteer alvast 22 januari 2014 in uw agenda voor de eerste infosessie over ERC in Horizon 2020 met specifieke aandacht voor de ERC Starting en Consolidator Grants.

Resultaten ERC Advanced Grants

Op 26 september 2013 heeft de European Research Council de laureaten van de prestigieuze Advanced Grants bekend gemaakt. Onder de 284 laureaten bevinden zich ook 7 onderzoekers van Vlaamse onderzoeksinstellingen, allen met een FWO-achtergrond.

De Vlaamse laureaten van de ERC Advanced Grants zijn:
- Guy BOECKXSTAENS – KU Leuven
- Steven DE FEYTER – KU Leuven
- Dirk INZÉ – VIB/UGent
- Robert PUERS – KU Leuven
- Liliane SCHOOFS – KU Leuven
- Jan TAVERNIER – VIB/UGent
- Sabine VAN HUFFEL – KU Leuven

Het FWO is verheugd dat de Vlaamse onderzoekers zeer goed scoren in deze zware Europese competitie en wenst hen allen heel veel succes met hun verder onderzoek!