De YouTube-oorlog onder de loep genomen

Bron: Shutterstock

De afgelopen dagen konden we er niet omheen. Op het nieuws, in de krant en op sociale media werd er massaal gesproken over de ‘Youtube-oorlog’. Wij vroegen aan FWO-postdoc Gaëlle Ouvrein (UAntwerpen) om hier meer over te vertellen. Gaëlle werkt als onderzoeker aan het Departement Communicatiewetenschappen van de UAntwerpen en haar onderzoek focust zich op online celebrity bashing.

Twitter fights en YouTube wars, het zijn fenomenen die we tot op heden enkel kenden uit de States. Daar kwam deze week echter verandering in, toen ineens het hele land in de ban raakte van de oorlog tussen de twee meest populaire YouTube sterren van Vlaanderen, namelijk Acid en koppel Céline en Michiel.

Acid who en Céline wat?

Veel volwassenen hadden eerder nog nooit van deze namen gehoord. Toch zijn ze razend populair, voornamelijk bij jongeren. Social influencers zijn tegenwoordig de nieuwe celebrities. Met meer dan 400K volgers op hun YouTube profielen hebben deze figuren makkelijk een bereik dat gelijkaardig is met wat een BV behaalt op TV. Bovendien krijgen deze figuren enorme bedragen aangeboden in ruil voor getuigenissen en reclamespotjes.

De achtergrond van de oorlog

De strijd om de meeste volgers is reeds een tijdje aan de gang tussen Acid en koppel Céline en Michiel, maar bereikte deze week een hoogtepunt. In een van zijn video’s bekritiseerde Acid de laatste nieuwe song van het koppel. Een week later volgde er een tweede video over zijn concurrenten waarin hij vertelt hoe ze proberen zijn kanaal kapot te maken door middel van een strike (Een ‘strike’ is een soort waarschuwing van YouTube. Wie drie strikes heeft, kan z’n profiel kwijtraken) en roept hij zijn volgers op hen niet meer te volgen. Een emotionele Céline en Michiel reageren in een eigen video waarin ze verwijzen naar hoe de hele situatie uit de hand loopt, met harde kritieken en doodsbedreigingen tot gevolg.

Roep om medeleven of strategische zet?

Het feit dat deze ruzie zo uit de hand is gelopen is volgens mij het gevolg van een dubbel proces. Enerzijds spelen deze YouTubers heel hard in op het persoonlijke, wat natuurlijk ook aansluit bij hun imago. Uit een van mijn eigen studies is gebleken dat social influencers wel degelijk negatieve gevoelens ervaren ten gevolge van het krijgen van online kritiek. Ze voelen zich er vaak onzeker door en blijven er nog enige tijd over reflecteren. Door zichzelf open te stellen over deze gevoelens (zoals de wenende Céline) geven ze zichzelf op een eerlijke en persoonlijke manier weer en spelen ze zo in op de empathische gevoelens van het publiek. Anderzijds geloof ik echter dat het commerciële aspect hier ook wel een rol speelt. Het hele social influencer gebeuren draait om zoveel mogelijk likes en aandacht en dat is precies wat deze hele oorlog hen ook oplevert, een extra argument dus om dit in stand te houden.

Waarom gaan mensen daarin mee? 

De vraag die iedereen zich stelt is waarom zoveel mensen meegaan in dit verhaal en vervolgens harde online commentaren of zelfs doodsbedreigingen achterlaten op de kanalen van deze YouTube sterren. Dit soort reacties zijn het gevolg van de zeer hechte band die het publiek opbouwt met social influencers. Onderzoek toont aan dat doordat er werkelijk contact mogelijk is met social influencers, wat overigens soms ook echt plaats vindt, het publiek een veel hechtere en intiemere band met hen opbouwt in vergelijking met traditionele celebrities. Dit wordt bovendien nog versterkt door het feit dat social influencers als het ware the girl/boy next door zouden kunnen zijn. Het zijn gewone mensen, geen celebrities. Adolescenten gaven in eerder onderzoek aan dat hun band met social influencers vergelijkbaar is met die met een broer of zus of hechte vriend. Het soort reacties dat we hier nu observeren zijn vergelijkbaar met het verdedigend gedrag dat iemand kan tonen wanneer zo een goede vriend of familielid wordt aangevallen.

Is het zo banaal als het lijkt?

Het antwoord is op deze vraag is neen. Deze YouTubers bereiken enorme groepen jongeren die allen de vele negatieve en bedreigende reacties kunnen lezen. Deze blootstelling kan wel degelijk vergaande gevolgen hebben. Mijn doctoraatsproject heeft aangetoond dat jongeren vrij acceptabele attitudes hebben tegenover online celebrity bashing. Bovendien resulteert de bloostelling hieraan in meer gevoelens van arousal, wat vervolgens een trigger zou kunnen zijn om zelf met het gedrag te gaan experimenteren, tegenover celebrities, maar ook tegenover peers. Sterke correlaties tussen online celebrity bashing en cyberpesten tonen namelijk aan dat de overstap van het ene naar het andere slechts miniem is.