17 jaar “Vlaamse week tegen pesten” en 17 jaar onderzoek naar (cyber)pesten

Blog rond de week tegen pesten Bron: Copyright © 2015 Research Group MIOS, Universiteit Antwerpen

Dit jaar vindt de 17de editie van de “Vlaamse week tegen pesten” plaats in de periode van 18 tot 25 februari 2022.  De actie wordt georganiseerd door het Vlaams Netwerk “Kies Kleur Tegen Pesten” en wordt gesteund door o.m. Ketnet, MNM en Radio 2.  Het thema van dit jaar is: “Iedereen is anders, iedereen hoort erbij”.  De slogan verwijst naar het zogenaamde identiteitsgerelateerde pesten, waarbij jongeren worden gepest omdat ze tot een bepaalde sociale (minderheids)groep behoren. Ze hebben, bijvoorbeeld, een  bepaalde huidskleur, religie, seksuele voorkeur, genderidentiteit, of fysieke of mentale beperking. De STIP IT-actie, de uitreiking van de “Pesten, dat kan niet”-prijs voor scholen, de (nieuwe) DETOX challenge van WATWAT, en de berichten van en op (sociale) media, zullen de problematiek van pesten weer even op een positieve manier onder de aandacht brengen van jong en oud.  Dat blijft ook nodig.  

Binnen de onderzoeksgroep MIOS (Media & ICT in Organisations and Society) van de Universiteit Antwerpen doen we al sinds 2005 onderzoek naar pesten. We focussen daarbij vooral op cyberpesten, een vorm van pesten die via computers, smartphones en de daaraan verbonden toepassingen en platformen (Facebook, Instagram, TikTok, Messenger, WhatsApp, SMS, e-mail, …), plaatsvindt.  In een aantal (FWO-)projecten hebben we het probleem grondig onderzocht: wat is cyberpesten precies?, hoe vaak komt het voor?, hoe verhoudt het zich tot het traditionele pesten?, wat zijn de kenmerken van daders, slachtoffers en omstaanders?, wat is de korte- en langetermijn- impact van cyberpesten? Daarnaast hebben we ook onderzoek gedaan naar hoe cyberpesten het best kan worden aangepakt: wat is bijvoorbeeld de rol van scholen, ouders, sociale mediaplatformen en de politie? Erg verrijkend waren ook onze interdisciplinaire en internationale samenwerkingen. Daarin verkenden we of serious games kunnen worden ingezet om bij jongeren positief omstaandergedrag  te promoten, of het mogelijk en wenselijk is om cyberpesten automatisch te detecteren op sociale mediaplatformen, of reflective interfaces (dat zijn pop-up-berichten die jongeren vragen of ze zeker zijn dat ze een bepaald pestbericht willen posten) kunnen worden gebruikt om cyberpesten te voorkomen, en of verhalen (“narratives”) over cyberpesten (zoals getuigenissen van slachtoffers op helpfora, of films en series die aandacht besteden aan het probleem) ook voor veranderingen in kennis, attitudes en gedrag kunnen zorgen. De inzichten uit deze studies zijn ook vertaald naar concrete beleidsadviezen en tools voor de praktijk, in samenwerking met actoren zoals het overlegplatform “Welbevinden en preventie  van pesten op school” van de VLOR (Vlaamse Onderwijsraad) en Mediawijs.

Als communicatiewetenschappers die onderzoek doen naar (cyber)pesten, hebben we uiteraard ook aandacht voor de ruimere maatschappelijke context waarin het (cyber)pesten bij jongeren plaatsvindt. Hoe kunnen haat- of agressieve boodschappen die door politici, journalisten, celebrities, influencers en andere volwassenen worden verspreid via (sociale) media, bijvoorbeeld, een impact hebben op hoe jongeren met elkaar omgaan in de schoolcontext en online? Onderzoek uit de Verenigde Staten toonde bijvoorbeeld al aan dat er in gebieden die Trump steunden, meer scholieren waren die in 2017 (het jaar na de verkiezingen) rapporteerden dat ze het voorbije jaar een vorm van pesten hadden ervaren (18% meer dan in gebieden die voor de Democratische kandidate stemden) en dat jongeren in hun school werden geplaagd of vernederd omwille van hun ras of etniciteit” (9 % meer).

(Online) haatboodschappen van volwassenen die gericht zijn naar individuen die tot bepaalde sociale minderheidsgroep behoren of een ganse minderheidsgroep viseren, lijken het identiteitsgerelateerde (cyber)pesten bij jongeren dus te voeden.  Daarom zijn we momenteel erg blij dat we deel uitmaken van Europese projecten waarin de aanpak van online haatspraak bij de algemene populatie en de kennisuitwisseling over migratie-gebaseerd (cyber)pesten bij schoolgaande jongeren centraal staat.  

En, wat de acties in het kader van de “Vlaamse week tegen pesten” betreft: zij mogen terecht worden uitgebreid naar volwassenen. Ook volwassenen kunnen wel een STIP IT-actie of een DETOX challenge gebruiken! 

Voor meer informatie over cyberpesten: 

https://www.universiteitvanvlaanderen.be/podcast/wat-doe-je-als-je-online-gepest-wordt 

https://www.universiteitvanvlaanderen.be/podcast/waarom-beginnen-jongeren-met-cyberpesten