Nieuwe Vlaamse wolvenwelpen en hernieuwde motivatie om oplossingen te vinden ter bescherming van het vee en ter bevordering van de co-existentie van schapen en wolven!

Het Vlaamse Agentschap voor Natuur en Bos heeft onlangs belangrijke foto's genomen van Noëlla, een wolvin die zich in Limburg heeft gevestigd bij het mannetje August, zo meldde De Morgen afgelopen dinsdag. Haar plots geslonken buik lijkt erop te wijzen dat ze ook dit jaar weer jongen heeft gebaard!

 Dat is geweldig nieuws voor deze beschermde diersoort en het befaamde Vlaamse wolvenpaar. Op deze manier wordt nogmaals bevestigd dat de wolvenpopulatie in (West)-Europa, net als de voorbije jaren, verder groeit. De welpen van Noëlla komen op een kritiek moment in het actuele Europese wolvenverhaal, aangezien België het ontmoetingspunt lijkt te worden van de wolvenpopulatie uit Oost-Europa (Polen, Duitsland, Nederland) en de populatie uit Italië-Alpen-Frankrijk (gevonden dankzij de internationale samenwerking CEwolf). Wij vermoeden dat een dergelijke samensmelting van de twee populaties, die ongeveer een eeuw van elkaar afgescheiden waren, de genetische diversiteit zal bevorderen, wat zich verder zou vertalen in gezondere wolvenpopulaties die beter bestand zijn tegen klimaatveranderingen.

Deze voortplanting is ook het bemoedigende teken dat deze jonge roedel, in zijn omgeving, voldoende beschutting en prooi vindt om zichzelf in stand te houden! Als toproofdieren oefenen wolven druk uit van bovenuit. Zij jagen op grote herbivoren – vooral de zwakke naar wij aannemen – en houden die voortdurend in beweging. Dit vermindert dan weer de graasdruk, verbetert wellicht de gezondheid van de herbivorenpopulatie, kan aaseters bevoordelen en kan de concurrentie aangaan met mesopredatoren zoals vossen. Ecologen, natuurbeschermers, natuurkenners, enz. zijn gefascineerd door deze interacties.

Een gezonde roofdierenpopulatie en de gevolgen daarvan voor het ecosysteem hebben ook gevolgen voor de menselijke activiteiten. Enerzijds kan het bijvoorbeeld gunstig zijn voor de bosbouwsector, voor het wildobservatietoerisme, en misschien, voor natuurbezoekers in het algemeen (het zou bijvoorbeeld interessant zijn om te zien of wolven, door invloed uit te oefenen op wilde hoefdieren, een invloed hebben op de tekenpopulatie!) Anderzijds worden wolven door sommige jagers als concurrenten beschouwd en kunnen zij een ernstige bedreiging vormen voor de activiteit van de veehouders en een grote bron van stress worden. Om dit laatste punt aan te pakken, voorzien de Vlaamse en Waalse regeringen en ngo's richtsnoeren voor afrasteringspraktijken en moedigen zij het gebruik ervan aan, evenals het gebruik van nachtafsluitingen. Er bestaan ook vergoedingen voor vee dat door wolven wordt aangevallen wanneer de bescherming geen succes was. Wolven jagen namelijk soms op vee, met mogelijk dramatische gevolgen door overtollige slachtpartijen; i.e. wanneer wolven, zoals vossen die een kippenhok binnendringen, veel dieren in één aanval doden (eerder als opslag voor toekomstige consumptie of als aangeboren reflex van een roofdier, daar is men nog niet goed uit). De EU erkent duidelijk het belang van de veeteelt en de noodzaak om ruimte te maken voor wilde dieren, en pleit daarom voor de co-existentie van beide... Afrasteringen kunnen zeer efficiënt zijn om de veestapel te beschermen en zo deze co-existentie te bevorderen, maar dit vereist zorgvuldig onderhoudswerk en kan, net als andere preventieve maatregelen en compensatiemaatregelen, een bijzonder dure oplossing worden. Omheiningen zijn technisch niet altijd haalbaar en worden ook niet altijd toegejuicht: in beschermde gebieden waar het hoeden van vee een duurzame beheerspraktijk is, zijn omheiningen die de habitat verder zouden versnipperen niet welkom. Ook bieden de compensatieregelingen geen oplossing voor de psychologische stress van de veehouders.

Met de financiële steun van het FWO en als antwoord op de vraag van het Vlaams parlement (en de EU-regeringen in het algemeen) naar alternatieve preventiemaatregelen voor de veestapel, wijd ik mijn doctoraatsstudie aan het zoeken naar en testen van nieuwe niet-dodelijke benaderingen die gemakkelijker, goedkoper en maatschappelijk aanvaardbaarder te implementeren zijn. En die dus, in zekere zin, de verwelkoming van de komende nieuwe wolvengeneraties faciliteren. Ik zal deze zomer een aantal prototypes ontwerpen en testen en ze de komende jaren uitproberen op schapenkuddes bij veehouders die door wolvenpredatie worden getroffen en die zich voor deze tests vrijwillig kandidaat stellen. Mijn doelstelling: het gedrag van roofdieren op schapen bestraffen met chilipeper-'pantsers’ of wilde wolven er met behulp van geconditioneerde voedselaversieprincipes van weerhouden schapen op te eten om ertoe te komen dat wolven leren van schapen af te blijven en dit op lange termijn!

Tot we oplossingen vinden, zullen de welpjes nog enkele maanden in hun veilige hol blijven. Halverwege de zomer zullen ze wellicht hun hol verlaten om naar ontmoetingsplaatsen te gaan waar hun ouders voedsel zullen brengen. Het is een moment van sterke cohesie voor de wolvenroedel waarmee ook wij, de mensen, als sociale zoogdieren, ons graag identificeren. Maar het is ook een moment waarop de 'nieuwsgierige en schattige pluizige welpjes' met rust moeten worden gelaten om te voorkomen dat ze later in hun leven problematisch brutaal gedrag gaan vertonen! De jonge wolven zullen wellicht in de late zomer/herfst met hun ouders mee op jacht gaan. Deze vroege herfstperiode valt gewoonlijk samen met een piek in de wolvenpopulatie, wanneer vele muilen gevoed en vele jongen opgeleid moeten worden. Het is ook een tijd waarin oudere, ondergeschikte wolven op zoek gaan naar nieuwe territoria, en dus een kritieke periode voor veehouders waarin ze bijzondere aandacht moeten schenken aan de bescherming van hun schapen. Ook voor de wolvenwelpen, meestal 3 tot 7 per worp, is het een kritieke periode: slechts weinigen, of zelfs geen, van hen zullen het eerste jaar overleven door gebrek aan voedsel, botsingen met auto's, achtervolgingen door de mens, agressie van andere wolven of ziekten... Reden te meer om maatregelen te vinden om de schapen duurzaam te beschermen en zo de wolf een sociaal gastvrije omgeving te bieden.

Wees discreet en aandachtig, misschien krijgt u binnenkort de kans om een glimp op te vangen van deze schuwe en ongrijpbare soort!

Matthieu (matthieu.chastel@uantwerpen.be)

Copromotoren: Joachim Mergeay (INBO) en Herwig Leirs (Uantwerpen)