Tournée Social: De rol van sociale media in het alcoholgebruik van individuen

Onderzoekers vertellen: De rol van sociale media in het alcoholgebruik van individuen Bron: Robyn Vanherle

In februari gaat Tournée Minérale voor de zesde keer van start. Dat is een goede zaak, alcoholgebruik is immers zodanig ingeburgerd in de maatschappij dat het vaak moeilijk te weigeren valt1. Van recepties, tot etentjes, sportwedstrijden of zelfs begrafenissen, steevast wordt er alcohol aangeboden en velen vinden het moeilijk om nee te zeggen op deze momenten. Tournée Minérale is dus de gelegenheid bij uitstek om even stil te staan bij je alcoholgebruik en de mogelijke negatieve effecten ervan, want die zijn er wel. Op korte termijn is alcohol bijvoorbeeld gerelateerd aan slaapproblemen en heeft het een effect op mentaal welzijn, op lange termijn speelt het onder meer een rol in het ontwikkelen van hart- en leveraandoeningen en diverse kankers2

(Online) sociale druk om te drinken?

Onderzoek heeft aangetoond dat, naast andere factoren, ook sociale media een rol spelen in het alcoholgebruik van individuen. Waar mensen vroeger enkel op de hoogte waren van de aanwezigheid van anderen op sociale gelegenheden door er zelf fysiek bij te zijn, kunnen ze vandaag ook alles volgen op sociale media. Foto’s van feestjes, een gezellig samenzijn met vrienden of een cocktail op een zonnig strand worden gretig gedeeld op sociale media zoals Facebook of Instagram3,4,5. Deze berichten verwijzen steevast op een positieve manier naar alcohol en worden bovendien ook nog eens positief bekrachtigd onder de vorm van likes en comments3,6. Zo vonden we in één van onze recente studies dat berichten over alcohol meer likes kregen dan berichten waarop geen alcohol getoond werd, en dat deze likes vaak wederkerig werden uitgewisseld6. Het krijgen van een like resulteerde namelijk vaak in het teruggeven van een like en dat vooral bij vrouwen. Op deze manier werden alcoholgerelateerde berichten dus wederkerig aangemoedigd.

Naast deze positieve en relatief gematigde alcoholberichten, blijken ook meer extreme vormen van alcoholgebruik (bv. binge drinken, dronkenschap) gedeeld te worden op sociale media, al worden hier vaak wel andere platformen of types van berichten voor gebruikt4. Uit onderzoek blijkt dat mensen zich maar al te bewust zijn van de mogelijke imagoschade die meer extreme gedragingen kunnen veroorzaken. Daarom worden dergelijke berichten in meer private online omgevingen gedeeld of maken gebruikers hun bericht slechts zichtbaar voor een select publiek3,4. Denk maar aan gesloten verhalen die enkel toegankelijk zijn voor beste vrienden of privé berichten verstuurd via WhatsApp, Facebook Messenger of Snapchat. Er worden dus verschillende types van alcoholberichten, gaande van matige tot meer extreme inhouden, gedeeld over verschillende sociale media platformen.

Alcohol op je feed niet zonder gevolgen

Deze berichten zijn bovendien niet zonder gevolgen aangezien ze een rol blijken te spelen in offline alcoholgebruik op korte en lange termijn5,6,7,8. Uit één van onze dagboekstudies, waarin we 337 deelnemers twee weken lang dagelijks bevroegen over hun alcohol en sociale mediagebruik, bleek dat zowel het zien als het zelf delen van deze boodschappen het alcoholgebruik van de deelnemers voorspelde op dezelfde dag5. Longitudinale studies tonen aan dat deze verbanden ook bestaan op langere termijn7,8.

De rol van sociale normen en positieve alcohol attitudes

De link tussen online alcoholberichten en offline alcoholgebruik kan mogelijks verklaard worden door de impact die deze afbeeldingen hebben op sociale normen en attitudes9. Aan de ene kant kan de veelvuldige blootstelling aan dergelijke berichten het idee ondersteunen dat iedereen drinkt en het dus de sociale norm is. Aan de andere kant blijkt dat het zelf delen van dergelijke updates kan zorgen voor een positievere attitude ten opzichte van alcohol. Deze gepercipieerde normen en positieve attitudes blijken vervolgens een rol te spelen in het alcoholgebruik van degene die aan het bericht blootgesteld wordt en de deler zelf9. Er lijkt zich dus een wederkerig proces voor te doen: het gebruik van alcohol komt veel voor in de maatschappij en wordt bovendien ook nog eens publiekelijk online gedeeld7. Deze combinatie kan er voor zorgen dat mensen enkel maar meer het idee krijgen dat alcohol een normaal en veelvoorkomend geaccepteerd fenomeen is, wat vervolgens gepaard gaat met meer gebruik.

Individuele verschillen

Toch is dit niet perse voor iedereen het geval. Individuele verschillen spelen ook een rol in dit verband10. Voorgaand onderzoek toonde aan dat de link tussen het delen van alcoholberichten en de bereidheid om te drinken bij jongeren verschilde op basis van persoonlijkheidskenmerken zoals de interne drang naar avontuur en gevoeligheid voor groepsdruk10. Het is belangrijk om deze individuele verschillen verder te onderzoeken aangezien deze relevant kunnen zijn bij het ontwikkelen van preventie en interventie. Daarom zullen we aan de hand van toekomstige dagboekstudies niet enkel nagaan of mensen in het algemeen meer drinken na blootstelling aan alcoholberichten, maar ook of een specifiek individu meer bereid is om te drinken nadat hij of zij meer alcoholberichten heeft gezien dan gewoonlijk.

Bewust worden van (online) alcoholgebruik

Tournee Minerale biedt de kans bij uitstek om stil te staan bij hoe we omgaan met alcoholgebruik en hoe we hierover berichten op sociale media. Wanneer er niet alleen minder gedronken wordt, maar ook minder alcoholgerelateerde berichten zouden gedeeld worden en er meer aandacht zou zijn voor non-alcoholische alternatieven, zou dit tot gezondheidswinst kunnen leiden op korte en lange termijn. Deel dus gerust je favoriete mocktailrecepten op je socials.    

--------------------------------------------------------------------------------------

  1. (2022, December 1). Zesde editie Tournée Minérale zet in op vrijheid. https://www.vad.be/artikels/detail/zesde-editie-tournee-minerale-zet-in-op-vrijheid
  2. World Health Organization. (2018). Global status report on alcohol and health 2018. World Health Organization. https://apps.who.int/iris/handle/10665/274603
  3. Vanherle, R., Beullens, K., & Hendriks, H. (2021). The Spiral of Positive Feedback: Go-Along Interviews About Adolescents’ Perceptions of and Reactions to Alcohol Posts on Social Media. Journal of Drug Issues, 00220426211041408. https://doi.org/10.1177/00220426211041408
  4. Vanherle, R., Hendriks, H., & Beullens, K. (2022). Only for Friends, Definitely Not for Parents: Adolescents’ Sharing of Alcohol References on Social Media Features. Mass Communication And Society. https://lirias.kuleuven.be/3665885
  5. Vanherle, R., Kurten, S., Achterhof, R., Myin-Germeys, I., & Beullens, K. (2022). Stay Home, Drink at Home? A Daily Diary Study on College Students’ Alcohol and Social Media Use during the COVID-19 Pandemic. Substance Use & Misuse, 57(1), 86–95. https://doi.org/10.1080/10826084.2021.1990336
  6. Vanherle, R.1, Kurten, S.1, Beullens, K., Gebhardt, W. A., van den Putte, B., & Hendriks, H. (2022). Like to drink: Dynamics of liking alcohol posts and effects on alcohol use. Computers in Human Behavior, 129, 107145. https://doi.org/10.1016/j.chb.2021.107145
  7. Geusens, F., & Beullens, K. (2020). Triple spirals? A three-wave panel study on the longitudinal associations between social media use and young individuals’ alcohol consumption. Media Psychology, 1–26. https://doi.org/10.1080/15213269.2020.1804404
  8. Boyle, S. C., LaBrie, J. W., Froidevaux, N. M., & Witkovic, Y. D. (2016). Different digital paths to the keg? How exposure to peers’ alcohol-related social media content influences drinking among male and female first-year college students. Addictive Behaviors, 57, 21–29. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2016.01.011
  9. Geusens, F., Bigman-Galimore, C. A., & Beullens, K. (2020). A cross-cultural comparison of the processes underlying the associations between sharing of and exposure to alcohol references and drinking intentions. New Media & Society, 22(1), 49–69. https://doi.org/10.1177/1461444819860057
  10. Geusens, F., Bigman-Galimore, C. A., & Beullens, K. (2020). Identifying At-Risk Youth: The Moderating Role of Sensation Seeking, Sensitivity to Peer Pressure and Self-Control in the Relation between Sharing Alcohol References on Social Media and Drinking Intentions. European Journal of Health Communication, 1(1), 7–29. https://doi.org/10.47368/ejhc.2020.002