Digitalisering verandert het gevangenisleven, maar niet altijd zoals verwacht

30/01/2026 14:00

Digitalisering heeft de samenleving ingrijpend veranderd, en dat zien we ook in de gevangenis. Experiencing the Digitalized Prison, gepubliceerd in het tijdschrift Punishment & Society, onderzoekt de impact van het digitale platform op het dagelijkse leven van gedetineerde personen in een Belgische gevangenis. Criminologisch Onderzoek van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) laat zien dat digitale technologie zowel kansen als uitdagingen met zich meebrengt voor het leven achter de tralies.

PrisonCloud is een digitaal platform dat gedetineerden 24/7 toegang geeft tot communicatie met de diensten van de gevangenis én contacten buiten de gevangenis toelaat. Het biedt mogelijkheden om informatie te delen door de interne diensten, bestellingen te doen in de gevangeniswinkel, TV te kijken, films te huren, te telefoneren met familie buiten de gevangenis, en dat allemaal vanuit de cel.

De studie, gebaseerd op uitgebreide observaties en interviews met gedetineerde personen en personeel, toont aan dat digitalisering diepgaande én tegelijk oppervlakkige effecten heeft.

Dankzij PrisonCloud kunnen gedetineerden gemakkelijker contact houden met de buitenwereld via de telefoon op cel. “Dat helpt om familiale banden te behouden”, zegt VUB-Professor Criminologie Kristel Beyens (Onderzoeksgroep CRiS, Crime & Society). “Tegelijk verandert de moderne gevangeniscel in een multifunctionele ruimte: men moet er slapen, eten, maar kan er ook bellen, douchen, ontspannen en informatie opzoeken. Daardoor verlaten sommige gedetineerden hun cel minder vaak, wat kan leiden tot meer sociaal isolement binnen de gevangenis zelf, zeker van kwetsbare gedetineerde personen die zich onveilig voelen in de gemeenschappelijke ruimtes. Digitalisering zorgt dus tegelijk voor meer verbinding met de externe wereld én meer afzondering binnen de gevangenis.”

PrisonCloud geeft gedetineerde personen meer zelfstandigheid. Ze hoeven daardoor minder vaak een penitentiaire beambte aan te spreken om te bellen, aankopen te doen of informatie te krijgen. “Dat kan het leven in detentie draaglijker maken”, aldus Beyens. “Tegelijk brengt die autonomie ook nieuwe kwetsbaarheden met zich mee. Niet iedereen beschikt over voldoende digitale vaardigheden, taalvaardigheid of financiële middelen om het platform goed te gebruiken. Daardoor ontstaan nieuwe ongelijkheden tussen mensen in detentie.”

Veranderende machtsverhoudingen

Door de stijgende autonomie van de gedetineerde personen verandert ook de rol van het gevangenispersoneel. “Penitentiaire beambten verliezen een deel van hun informele macht, omdat ze minder nodig zijn voor dagelijkse zaken. Dat kan positief zijn (minder afhankelijkheid), maar personeel ervaart ook dat het moeilijker wordt om zicht te houden op hoe het écht met iemand gaat. Menselijk contact vermindert, wat gevolgen kan hebben voor vertrouwen, begeleiding én veiligheid.”

De belangrijkste conclusie van het artikel is dat digitalisering in de gevangenis geen eenduidig verhaal is. Het kan het leven in detentie verlichten, maar ook verzwaren. Veel hangt af van context: het type regime in de gevangenis, de aanwezigheid van personeel, de vaardigheden van gedetineerde personen en de ondersteuning die ze krijgen.

Vandaag wordt een nieuw digitaal platform ingevoerd in de nieuwe gevangenissen. De auteurs Kristel Beyens en Ione Geerts stellen dat digitalisering in gevangenissen onvermijdelijk is, zeker in een steeds digitaler wordende samenleving. Maar technologie is geen wondermiddel dat communicatieproblemen oplost. Om echt bij te dragen aan menswaardige detentie en re-integratie, zijn duidelijke regels, transparantie, opleiding van personeel én extra ondersteuning voor kwetsbare groepen noodzakelijk.